Nie napiszę: rzuć wszystko i jedź do Jędrzejowa. Nope. Napiszę za to: rzuć wszystko i jedź zwiedzać Muzeum im. Przypkowskich – zabytkową kamienicę rodu kolekcjonerów (m.in.) zegarów, książek, starodruków, porcelany i kuchennych utensyliów. Plus tajemniczy Ogród Czasu.

A może mój mały projekt ‘12 miast w 12 miesięcy’ powinien nazywać się ‘zjedź z trasy i sprawdź co się stanie?’? Ostatnio odwiedziłam Jaworzno. W lutym byłam w Olkuszu. Teraz Jędrzejów. Przez każde z tych miast przejeżdżałam setki razy. Nigdy nie było okazji/czasu/chęci (niepotrzebne skreślić), aby zajrzeć i przetestować ich turystyczną stronę.

Błąd. Rzecz tyczy się również Jędrzejowa, choć to miasto – jakby to delikatnie ująć – specyficzne. Ale po kolei.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Jędrzejów welcome to

Łapię ranny pociąg osobowy (nowiutki i klimatyzowany, co na trasie Kraków-Kielce nie jest regułą) i półtora godziny później melduje się w Jędrzejowie.

Pierwsze wrażenie – hm. Nie tego spodziewałam się po mieście z średniowiecznym rodowodem. Bo jedyne co widzę, to architektura z ostatnich pięciu-sześciu dekad z przewagą bloków w kolorach tęczy.

Choć między blokami sporo zieleni, więc jest w tym jakiś pokrętny urok.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Bliżej centrum pojawia się średniowieczny układ urbanistyczny – w miarę regularna (kładąc naciska na ‘w miarę’) szachownica ulic a’la prawo magdeburskie.

Trafiam też na jeden z (nielicznych) jędrzejowskich zabytków – piętnastowieczny kościół św. Trójcy (w międzyczasie był jednak tyle razy przebudowywany, że wygląda jak wszystko inne tylko nie gotyk).

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Wreszcie dobijam do rynku, który w Jędrzejowie dla niepoznaki nazywa się placem Kościuszki. Z drugiej strony nazywanie placu Kościuszki rynkiem byłoby sporym nadużyciem semantycznym. Dlaczego? To wyjaśni się za moment, ale najpierw główny cel wycieczki – Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Chicago, Oksford, Jędrzejów

Muzeum Przypkowskich potocznie zwane jest muzeum zegarów słonecznych, co nie brzmi szczególnie zachęcająco.

(przynajmniej dla mnie)

Ale ‘staromodne mieszkanie rodu kolekcjonerów zegarów, książek, starodruków i kuchennych przyborów’ – to jak obietnica licznych niespodzianek! I zachwytów!

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Ale, ale, zacznijmy od Feliksa Przypkowskiego – ojca założyciela muzeum (dosłownie i w przenośni).

Postać to nietuzinkowa. Jędrzejowski zasłużony lekarz. Kolekcjoner (prócz zegarów także starodruków i ekslibrisów). Przyjaciel marszałka Piłsudskiego. Astronom amator (przerobił taras na obserwatorium astronomiczne z teleskopem własnego pomysłu) i konstruktor zegarów słonecznych. Jego kolekcja zegarów gnomicznych jest trzecią na świecie (po Planetarium w Chicago i Science Museum w Oksfordzie).

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

W połowie dwudziestego wieku po Feliksie pałeczkę przejmuje syn Tadeusz Przypkowski – historyk sztuki i bibliofil, który kolekcję ojca rozszerza o potężny zbiór porcelany oraz kuchennych i stołowych utensyliów. I finalnie w latach 60. przekazuje państwu.

Toteż napisać, że jędrzejowskie muzeum to tylko zegary, to ćwierć prawdy i duże uproszczenie.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Jadalnia w stylu zakopiańskim

Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie – co w środku

Przede wszystkim wspaniałe wnętrza – część z nich ma oryginalny wystrój z czasów Feliksa Przypkowskiego. Zwiedzanie rozpoczyna się od gabinetu lekarskiego (który zresztą wcale na gabinet lekarski nie wygląda).

W oko wpadła mi marmurowa umywalka z zbiornikiem na wodę. I retro telefon na ścianie – jeden z pierwszych w Jędrzejowie. Albo wysłużona (dla niepoznaki przykryta kapą) kozetka, na której leczono kolejne pokolenia Jędrzejowian.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Dalej m.in. biblioteka, salon z kolekcją klepsydr (na czele z klepsydrą wodną), zegarami – świeczkami (jednorazówki, rzecz jasna) i zegarami słonecznych hand made. Sypialnia (niby staromodna, ale w sumie urządzona bardzo modnie), jadalnia z zakopiańskimi meblami (z zupełnie innej bajki niż reszta wyposażenia) i wreszcie mała kuchnia pełna dziwów z kolekcji Tadeusza Przypkowskiego (w tym prababcia lodówki – drewniana szafka z otworem na bloki lodu).

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Jest też osobna sala poświęcona wyłącznie zegarom (a tam hit – zegar słoneczny z armatką, która salwą ma oznajmiać wybicie południa).

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

To są zegarki!

Jędrzejów atrakcje

I to też jest zegar

Z innych niezwykłości: dyplom – pamiątka pierwszej (a guzik, wcale nie komunii bo) wojny światowej. Albo osiemnastowieczne złote kurdybany na ścianach kolejnego saloniku. Do Jędrzejowa trafiły prosto pchlego targu z Anglii. I szafa zbita z rokokowej boazerii pałacu Czartoryskich w Puławach (!). Zakupiona jako mebel niewiadomego pochodzenia. Dopiero w czasie renowacji odkryto, co skrywa się pod warstwą czarnej farby.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Słynne osiemnastowieczne kurdybany

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Sowa – czarka na wino z kokosa

A to jeszcze nie koniec przyjemności, bo na tyłach Muzeum im. Przypkowskich czeka prawdziwy tajemniczy ogród. Otoczony murem, z kaskadą wodną, krytą gontem altaną i zegarami słonecznymi. Wszystko to tonie w kwiatach, ziołach i zieleni. Piękne miejsce, do którego można codziennie, ot tak wejść z ulicy, bo Ogród Czasu jest otwarty dla wszystkich, a wstęp jest bezpłatny.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Ogród Czasu

Natomiast Muzeum im. Przypkowskich zwiedza się z przewodnikiem. W sezonie letnim czynne jest codziennie od 8 do 17. W sezonie zimowym od wtorku do niedzieli w godz. 8 – 16. Nie pytajcie mnie proszę od kiedy trwa który sezon. Ostatnie wejście godzinę przed zamknięciem. Oprowadzanie dla turystów indywidualnych rozpoczyna się co 30 minut. Cennik: bilety po 8/12 złotych.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Obserwatorium astronomiczne

Jędrzejów – czwarty cud Siódemki

Uroda muzealnych wnętrz i Ogrodu Czasu uderza jeszcze bardziej w zestawieniu z resztą placu Kościuszki, ba, z całym Jędrzejowem.

I to jest ten moment, gdy posłużę się literaturą.

Ziemowit Szczerek w Siódemce tkankę miejską Jędrzejowa mianował czwartym z Siedmiu Cudów Siódemki.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Siódemka to tu, gwoli jasności, droga krajowa numer 7 na odcinku Kraków – Warszawa. Jędrzejów znajduje się (że tak powiem) po trasie.

Inne perły DK7 wg Szczerka to m.in. graffiti z Bitwą pod Wiedniem na wylotówce z Krakowa (Sobieski ma zeza, serio!), restauracja Zameczek w Książu Wielkim (na szczęście coraz szczelniej porośnięta winobluszczem) i dystrybutory paliwa przemawiające ludzkim głosem. Wszystkie cuda Siódemki tutaj.

Ale wróćmy do meritum, do Jędrzejowa.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Dom Handlowy Piast

Coś a’la literacki spacer po Jędrzejowie

(miło nie będzie)

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Plac Kościuszki w Jędrzejowie

(…) dotarłeś do tak zwanego jędrzejowskiego rynku. Kiedyś może i był ten tak zwany rynek rynkiem, i może nawet kiedyś jeszcze będzie rynkiem, ale na razie był po prostu rondem okrążającym szarobury trawnik z jakąś betonową dziurą w środku, która kiedyś zapewne miała być fontanną, ale zapomniano o tym już dawno temu i teraz była po prostu dziurą, specjalnie nieprzeszkadzającą nikomu, bo w sumie ledwo ją widać, a poza tym wszyscy się przyzwyczaili.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Tak więc jędrzejowski rynek był względnie niezabudowanym kawałkiem śmietniska w śmietnisku zabudowanym, które to śmietnisko nosiło ogólną dumną nazwę miasta Jędrzejowa. Budynkiem, który dominował w centrum miasta, był Dom Handlowy Piast, wyglądający tak, jakby najpierw go obsadzili uchodźcy z terenów opanowanych przez Złotą Ordę, a następnie każdy z tych uchodźców otworzył jakiś mały biznes.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Dom Handlowy Piast

Jędrzejów był idealnym reprezentantem małomiasteczkowej beznadziei Rzeczpospolitej Polskiej. Miastem o wiele bardziej idealnym niż Zamość, bo precyzyjnie pokazywał, co się stało z miasteczkami w tej części Europy, którą zajmuje państwo o nazwie Polska.

Mili Państwo, trudno z Ziemowitem Szczerkiem się nie zgodzić.

Pozostałe atrakcje Jędrzejowa

Muzeum im. Przypkowskich zwiedzone. Spacer po Ogrodzie Czasu checked. Rynek, a właściwie plac Kościuszki zaliczony. Dom Handlowy Piast (do którego po prostu nie można nie zajść) też.

Co dalej?

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Wąskotorowa Świętokrzyska Kolej Dojazdowa – bardziej do oglądania niż korzystania. To znaczy kolejka wąskotorowa kursuje, ale tylko w sezonie i tylko w niedziele. Smuteczek.

(jeżeli istnieje coś takiego jak internetowy odpowiednik DH Piast to jest to strona Ciuchci Expres Ponidzie – operatora wąskotorówki).

Ale i tak można przespacerować się na stację Jędrzejów Wąski (ul. Dojazd 1), bo teren wąskotorówki jest otwarty, wstęp darmowy, a na miejscu czeka coś w rodzaju nieoficjalnego i miniaturowego skansenu kolejowego.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Jędrzejów ma też browar, ale nie dajcie się zwieść, że to drugi najstarszy, wciąż działający browar w Polsce. Pierwsze piwo może i uwarzono tu w 1823 roku, ale to nic nie znaczy, bo Browar Jędrzejów był wielokrotnie modernizowany. Dziś to fabryka piwa. Po prostu. Ergo nic ciekawego.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Z atrakcji (bardzo) nieoczywistych – znakomicie zaopatrzony second hand na Kościelnej 5.

(niżej podpisana obkupiła się nieprzyzwoicie; choć jest to – znów – miejsce specyficzne. Najwyraźniej klientela ma lepkie rączki, bo przymierza się na forum publicznym i pod ostrzałem kamer, a każdy ciuch, nawet za 2 zeta, jest zabezpieczony pikaczem)

No i wreszcie coś dla sakroturystów i miłośników churchingu – Archiopactwo cysterskie.

Jędrzejowskie opactwo słynie z bycia najstarszym (cysterskim) opactwem w Polsce, i z tego, że ostatnie lata życia spędził tu Wincenty Kadłubek (pisząc w tym czasie kolejny tom Kroniki Polski). Tu też spoczywają jego relikwia.

Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Klasztor podobno można zwiedzać. Teoretycznie w zorganizowanych grupach. Jak ma się to bycia turystą indywidualnym nie wiem, bo opactwo nie odpowiedziało na moją wiadomość. Ale może ktoś z Miłych Państwa był?

Nikt nie spodziewał się hiszpańskiej inkwizycji oraz takiego skarbu w Jędrzejowie. Dla Muzeum im. Przypkowskich i Ogrodu Czasu warto do miasta zajrzeć.

 Jędrzejów zabytki, atrakcje, weekend w świętokrzyskim, świętokrzyskie, zwiedzanie

Wszystkie cytaty pochodzą z:
Siódemka Ziemowit Szczerek, Korporacja Ha!Art, Kraków 2015.


Ciekawy wpis? Puść go dalej! Śmiało 🙂
Nie chcesz przegapić kolejnych?
Dodaj mnie do Feedly albo dołącz do mnie na Instagramie lub Facebooku!
A najlepiej zostaw e-mail poniżej. Sprawdź swoją skrzynkę, potwierdź subskrypcję, a powiadomienia o nowych wpisach dostaniesz natychmiast po ich publikacji. 

DZIĘKUJĘ!

Komentarze